Aralık ayında yazılan bir yazıya aslında en iyi yapılacak giriş Bulutsuzluk Özlemi’nin 1992 çıkışlı “Güneşimden Kaç” albümünün hit şarkılarından Devran Dönüyor’un nakaratıyla olurdu; “Zaman geçiyor, devran dönüyor…” diyerek. Yaşadığımız dünyanın hızından mıdır yoksa bizim hayatlarımızın sürekli koşuşturmalarla geçmesinden midir bilinmez, kendi adıma konuşacak olursam günlerin birbirini kovalaması zaman zaman beni ürkütmüyor değil.
2024 de tam olarak günlerin birbirinin peşine takılıp su gibi akmasıyla geçti. 2025’e şunun şurasında 1 aydan bile az kalmışken ben de sizi 30 yıl kadar öncesine götüreyim dedim bu sefer. Türkiye’nin müzik tarihinde yaptığımız yolculuk tüm hızıyla devam ederken “üzerinden nasıl 30 yıl geçti bu albümlerin ya?!” dedirtecek bazı albümleri seçtik. Hikayemizde pop da var, rap de, alternatif de. O yüzden mutlaka kendinize bir albüm seçip, yazıyı okuduktan sonra dinleyeceğinize eminim. Madem öyle, sözü uzatmadan 2025’te 30 yaşını dolduracak nefis yerli albümlere gelin, bir göz atalım!
Mazereti olanlara rock soslu MFÖ: Mazhar Fuat Özkan – M.V.A.B
Kurulalı 10 yılı geride bırakmış MFÖ, bu 10 yıla tam 7 albüm 2’si sadece Türkiye elemesi olmak üzere 4 tane Eurovision serüveni sığdırmıştı. 80’lerde müzikal tarzlarını bulma konusunda sürekli denemeler yapan MFÖ, klasik bir pop grubundan çok uzakta seyrediyordu. İkinci albümleri “Peki Peki Anladık” ile daha çok new wave’e yönelen grup, bir yandan da tasavvufi dokunuşlarla sufi müziği de tatlı bir sos olarak şarkılarına ekliyordu. 80’lere “Ele Güne Karşı Yapayalnız” ile başlayıp “No Problem” ile son veren MFÖ, 90’larla birlikte müziğini hem elektronik altyapılar hem de rap vokallerle geliştireceği “Geldiler”i dinleyicileriyle buluşturmuştu ki bu dinleyicilerin de çok alışık olmadığı bir Mazhar Fuat Özkan çalışmasıydı. Ardından politik olduğu düşünülen ancak o kadar da politik sayılmayan “Agannaga Rüşvet” ve “Dönmem Yolumdan” albümlerinin ardından MFÖ tarihindeki en ayrıksı albümlerden birini çıkarmak için Fransa’nın yolunu tutmuştu grup. Hem yaşları artık daha olgundu hem de dönem rock müziğin iyice yükselişe geçtiği bir dönemdi. Buna uyum sağlamak gerekirdi. Albüm kaydına ilişkin tüm yönetimi David Bowie ve Iggy Pop gibi isimlerle de çalışan Erdal Kızılçay’a bırakan grup, buram buram rock kokan bir albümün kaydına girişti. Sakın Gelme’den Leylayım’a; M.V.A.B’den Belalın Oldum’a kadar tüm şarkılarda sert elektro gitar tonlarını duyduğumuz albüm için bir pop albümü demek zordu. Serde rockçılık vardı elbette, bunu MFÖ yapmayacak da kim yapacaktı? Nitekim albüm 15 Mayıs 1995’te CD ve kaset olarak raflarda yerini aldı ve dönemin eleştirmenlerinden “Türk rock’ının yüz akı” kritiğini de kaptı.
Değeri 2000’lerde anlaşılan albüm: Gökhan Kırdar – Tutunamadım
Henüz 24 yaşındayken kadife sesiyle söylediği şarkılardan oluşan ilk albümü “Serseri Mayın”ı Türk popüler müzik dinleyicilerine duyuran Gökhan Kırdar için popçu demek mümkün değildi aslında. Şarkılar dönemin pop müziğine göz kırpıyordu ama hiçbirinin aklı havada değildi. Sanki 24 yaşında bir genç değil 50’lerinde, dünyayı görmüş geçirmiş bir müzisyenin olgunluğu vardı şarkılarında. Özellikle ‘Yerine Sevemem’ ile bir anda Türkiye tarafından tanınmış Kırdar, arayı çok soğutmadan hemen yeni albümünün çalışmalarına başlamıştı. Bir önceki albümünde prodüksiyonu Tarık Sezer’e emanet etmişti ama bu albümde tüm kontrolü ele almak istiyordu genç Gökhan. 5 şarkıyı kendisi yazmış, diğer 4 şarkı Mete Özgencil’den, 1 şarkı ise Yıldırım Türker’den çıkmıştı. Birlikte stüdyoya girdiği isimler yine yıldızlar geçidiydi. İsmail Soyberk, Gürol Ağırbaş, Erdem Sökmen, Erkan Oğur, Halil Karaduman, Turhan Yükseler, İlyas Tetik, Mustafa Süder gibi isimler enstrümanlarını konuşturuyor, Candan Erçetin ise geri vokalleri üstleniyordu “Tutunamadım” albümünde. 10 şarkılık albümün kayıtları Eylül 1994’ten Şubat 1995’e kadar sürmüştü ve 11 Mart 1995’te raflarda yerini aldığında dönemin zirvedeki albümlerinin arasına giriş yapmıştı. Albümün içindeki ‘Üstüme Basıp Geçme’ şarkısı o dönem için de sevilen şarkılardan biri olsa da 2004 yılında yayına başlayan “Yabancı Damat” dizisinde çalınmasıyla yeniden gündeme geldi ve beraberinde “Tutunamadım” albümü de tekrar raflardan indirildi. Tarz olarak trip-hop’a geçiş yapmadan önceki son albümü olan bu albüm, Kırdar’ın Türk pop’una kattığı en önemli albümlerden biri olmuştu.
Günlerin getirdiği, senin yitirdiklerin: Bulutsuzluk Özlemi – Yaşamaya Mecbursun
16 Haziran 1995 günü İstanbul Açıkhava Tiyatrosu’nda “fişsiz” bir konser vermeye hazırlanan Bulutsuzluk Özlemi, o zamana kadar çıkardıkları albümlerle heybesinde epey şarkı biriktirmişti. Sevdikleriyle buluşmaya hazırlanan ve büyük oranda akustik olacak bu konserin kaydı için yıllarca birlikte çalıştıkları İhsan Apça’yı uygun gören Bulutsuzluk Özlemi; daha önce çıkardığı şarkıların arasına ‘Yaşamaya Mecbursun’, ‘Neden Olmasın’, ‘Oyalandık Belki Biz’ ve ‘Yüzünde Yaşam İzleri Vardı’ olmak üzere 4 yeni şarkıyı da ekleyip dinleyenlerini Harbiye’den mutlu göndermeyi amaçlıyordu. 16 şarkılık bir setlist ile seyirci karşısına konuklarıyla birlikte çıkan ekip, “hatasıyla, sevabıyla” şarkılarını çalıp, bu fişsiz konseri bir de elle tutulur bir kayıt olarak taçlandırınca ortaya “Yaşamaya Mecbursun” albümü çıkıvermişti. Sound bildiğimiz Bulutsuzluk Özlemi’ydi, akustik bile olsa grubun o isyankar sesi yankılanıyordu sahneden. 1 Ekim 1995 tarihinde raflarda yerini alan konser kaydı, üzerinden 30 yıl geçtiğine inanılamayacak kadar yeni hissettiren albümlerden.
Gel, gel, gel; Cartel’e gel: Cartel – Cartel
Türkiye’de rap’in yayılmasında en önemli albümlerden biri olarak anılan Cartel, 4 ay gibi kısa bir sürede kaydedilmiş ve 2 Mayıs 1995 tarihinde Almanya’da yayınlandığında Cartel’in ünü zaten yayılmıştı. Almanya’dan 1 ay kadar sonra Haziran ayında Türkiye’de de kaset ve CD olarak raflara dizilen Cartel, Türkiye’deki gençlerin arasında tam manasıyla deprem yarattı. Gençler, poptan sıkılmıştı; rock da hepsine uymuyordu. Rap ateşini popüler anlamda içinde hissetmeye başlayan müzik dinleyicileri Cartel’in Almanya’da elde ettiği başarılardan büyük bir gurur da duyuyordu. Öyle ya, Türklerin içinde bulunduğu bir rap grubu MTV’de röportajlara çıkacak kadar büyümüştü. Üstelik oradaki Türk nüfusunu savunuyorlardı. Halk kahramanı gibi anılan Cartel, Türkiye’de 550 binlik bir satış adedine ulaşınca organizatörler bu ilgiye karşı koyamadı ve grup 1995 Ağustos’unda İnönü Stadyumu’nda Türkiye’de Michael Jackson’dan sonra en çok seyirci toplayan konsere imza attı. Türkiye’de stadyum konseri veren ilk ve tek rap grubu olan Cartel, bu rekoruyla Amerika’da Time dergisine de konu olmuşlardı.
Harun Kolçak’tan bir ustalık eseri: Harun Kolçak – Yanımda Kal
Harun Kolçak, pop piyasasında solo olarak çalışmaya başladığında 30’larının sonlarına gelmek üzereydi. Bu, oldukça dinamik ve genç bir furyanın içinde endişe verebilirdi başkası için. Ancak Kolçak’ın içinde öyle büyük bir enerji vardı ki, kendisinden sonra gelenler bile o enerjiye erişemiyordu. 1991 yılında çıkardığı “Beni Affet” albümünün ardından İskender Paydaş ile çalışmaya başladığı 1993’teki “En Büyük Aşk” albümüyle büyük bir çıkış rüzgarı yakalayan Harun Kolçak, 90’ların ortaları itibarıyla hem sound’unda geçmişindeki rock ruhunu yansıtmayı hem de ustalık eserini dinleyicileriyle buluşturmayı hedefliyordu. Turuncuya dönük saçları 1995’e doğru civciv sarısı olmaya başlamış, kıvır kıvır saçları omuzlarına iyice dökülmüştü. Klasik bir popçu değildi Harun Kolçak; çok genç yaşlarda rock’a gönül vermişti zaten, üzerine bir de caz tedrisatından geçmişti. Onno Tunç ve Sezen Aksu’nun yanında pop müziği yalayıp yutmuş, kendi kanatlarıyla uçmaya başladığında ise İskender Paydaş’ın yenilikçi ruhuyla tanışmıştı. İşte 28 Ağustos 1995 yılında çıkan “Yanımda Kal” da tam olarak bu iş birliğinin ürünüydü. Albüm, ilk şarkısından itibaren hit parçalarla doluydu, neredeyse her şarkı dile pelesenk oluyor ve hızlıca tüketilmeye asla el vermiyordu. Elektronik sound’larla rock motiflerinin de birleştiği albüm, Kolçak’ın 1998 yılında çıkaracağı “Teslim Oldum” albümünde duyacağımız rock sound’unun da sinyallerini yavaş yavaş vermeye başlamıştı bile.
Seveni de var sevmeyeni de: Barış Manço – Müsaadenizle Çocuklar
Siz ne dersiniz bilmiyorum ama adı bile Barış Manço’dan ilham alınarak konulmuş biri olmama rağmen Manço’nun 90’larına epey mesafeliyim. Hatta 1981’deki “Sözüm Meclisten Dışarı”dan sonra Barış abimizin şarkılarının pop’a döndüğünü söylesem birçok kişi buna hak verecektir. Ancak “Müsaadenizle Çocuklar” albümü, Barış Manço’nun değişen ve dönüşen müzik piyasasına karşı koyduğu bir albüm aslında. Bu açıdan düşününce hafif başkaldıran bir nitelik de taşımıyor değil. 28 Şubat 1995 tarihinde çıkan albüm, özellikle çıkış şarkısının klibiyle çok ses getirmişti. Çünkü Barış abi, işin başa düştüğünü görmüş; ortalığı kasıp kavuran pop müziğe bir dur demek istemişti. Dönemin popüler isimlerinden Ajlan, Burak Kut, Grup Vitamin, Hakan Peker, Jale, Nalan, Soner Arıca, Tayfun ve Ufuk Yıldırım’ı yanına alıp söylediği şarkı, çocuklar tarafından da çok sevilmişti. Aranjörlüğünü Garo Mafyan’ın üstlendiği albümde yine Manço’ya Kurtalan Ekspres eşlik ediyordu. Daha elektronik bir altyapıya sahip albüm, 1999’dak ölümünden sonra çıkan Mançoloji’ye kadar Barış Manço’nun çıkaracağı son stüdyo albümü olacaktı 90’larda.
Sezen Aksu, yönünü doğuya çevirirse: Sezen Aksu – Işık Doğudan Yükselir
Türk pop müziğinde Sezen Aksu kadar denemelere eğilen biri daha var mıdır bilmiyorum. 70’lerin ortalarında başladığı profesyonel müzik hayatı boyunca hem içinde yer aldığı her dönemde yenilikten uzaklaşmamış hem de kendisi üretirken yeni isimlere de yön vermesiyle meşhur zaten Aksu. İşte bu denemelerinden ve yeniliklerden birisi de 28 Haziran 1995 tarihinde çıkan 12. Albümü “Işık Doğudan Yükselir”di. Sezen Aksu’nun 90’ların başından itibaren yenilik getirmeye çabaladığı Türkçe Pop’ta hedeflediği buraların müziğine ses olma isteği Işık Doğudan Yükselir’de mümkün olmuştu. Albümün aranjeleri 3 önemli müzik insanına emanetti; Onno Tunç, Fahir Atakoğlu ve Atilla Özdemiroğlu’nun yaptığı aranjelerde buram buram bu toprakların sesi yankılanıyordu. Bağlama, zurna, ney, duduk, kanun, cura, klarnet gibi enstrümanların yanında albümde müzisyenler şöleni vardı. Eğer ben bu isimlerin bir kısmını saymazsam kesin hatırları kalır, hazırsanız başlıyorum: Arif Sağ, Erdal Erzincan, Mustafa Süder, Erdinç Şenyaylar, Levent Çoker, Ergün Şenlendirici, İlyas Tetik, Arto Tunçboyacıyan, Erdem Sökmen, Göksel Kartal, Baki Kemancı, Ercan Irmak, Mısırlı Ahmet, Şenova Ülker, Nuray Hafiftaş gibi isimler enstrümanlara hayat verirken Özkan Uğur, Şebnem Ferah, Sertab Erener, Yaprak Özdemiroğlu, Melis Sökmen, Yıldız Tilbe, Rengin Sekban, Ercüment Vural, Alp Turaç, Şehrazat, Levent Yüksel gibi isimler de vokallere hayat veriyordu. E böyle bir albüm nasıl tarihe geçmesin ki?
Ezginin Günlüğü’nde müzikal bir kırılım: Ezginin Günlüğü – Oyun
1990’lar başlarken çıkan “Ölüdeniz” albümünden sonra dağılma sürecine giren ve Nadir Göktürk’ün çabalarıyla yeniden hayata dönen Ezginin Günlüğü, pop müziğe kaymakla itham edilirken üretimlerine de aynı hızla devam ediyordu. Gruba vokal olarak katılan Hüsnü Arkan’ın yazıp besteleyip söylediği şarkılardan oluşan “İstavrit”in ardından çıkıp grubun 90’lardaki müzikal kırılımını da peşinden getiren “Oyun” ise Ezginin Günlüğü’nü daha geniş kitlelerce dinlenen bir grup yapmıştı. Özellikle Nadir Göktürk’ün 1993 yılında Nesli Çölgeçen’in çektiği “Ankara’yı Seviyorum” belgeseli için bestelediği tema müziğinden uyarlanan ‘Düşler Sokağı’ ile büyük bir sükse yaratan albümde Sait Faik, K. Simonov, Shakespeare, Behçet Aysan gibi edebiyatçıların da eserlerinden yapılmış şarkılar vardı. Albüm kısa sürede çok sevildi çünkü grup hem politik çizgiden biraz uzaklaşmış hem de aslında herkesin dinleyebileceği şarkılar yapmaya başlamıştı. Aşkını dile getiren de, şehrin kalabalığına uyum sağlamaya çalışan da, hayal dünyasında yaşayan da “Oyun”a katılıveriyordu. 1995’te kaset ve CD olarak yayınlanan albüm 2020 yılında plak olarak da basıldı ve ilk baskılarını kaçıranların arşivine de girmiş oldu.
Toplu meditasyonun ilk bandrollü kaydı: ZeN – Suda Balık
90’lara iki yıl kadar kalmışken Boğaziçi Üniversitesi’nin çimlerinde Murat Ertel’in öncülüğünde kurulan ZeN, toplu meditasyon olarak adlandırdıkları müziklerini insanların kulağından içeri sokmak için hem konserler veriyor hem de bandrolsüz kayıtlar yayınlıyordu. Ünü organik olarak kulaktan kulağa yayılan ZeN, müziklerinin tutmayacağına yönelik yapılan yorumlara hiç kulak aşmadan büyük bir inatla yolunda ilerliyor, doğaçlama müziği İstanbul’un barlarına, parklarına, bahçelerine taşıyordu. 1995’e kadar bandrolsüz olarak Uzay 1989, Kukuku, 17 Haziran 1992, Onüç albümlerini çıkaran ZeN, 1995’te ilk bandrollü albümleri “Suda Balık”ı yayınlayıp artık müzik piyasasında da resmi olarak yerini almıştı. Suda Balık’ın içindeki 12 şarkı, rock ve pop patlaması içerisinde salınan insanları anında etkisi altına almıyordu elbette ancak “o anın müziği”ni duymak isteyenler için biçilmiş kaftandı. Suda Balık da doğaçlama usulüyle kayda alındığı için konsere gelenler tabii ki şarkıları albümde dinlediği gibi duyamasa da herkes bunun bilinciyle sahne önünde yerini alıyordu. Albüm, biraz da “Do It Yourself” kültürüne göz kırpıyordu, kapağı açanlar el ile yazılmış yazılar, sticker’lar ve insert içeriklerle karşılaşıyordu ki bu da ZeN’in birebir temas kurma isteğini perçinleyecek bir tavırdı.
Koşan adam rekorlara koşarken: Mirkelam – Mirkelam
1995’in Mayıs ayında müzik kanalları arasında zap yaparken birçok kişi, oradan oraya koşturan genç bir adam görmüştü. Genç, sürekli koşuyor ancak klip boyunca hiçbir yere varamıyordu. Arkada çalan ‘Her Gece’ şarkısı ise dinleyenin diline yapışıp kalıyor, insanlar aklı bir karış havada olan pop şarkılarının arasında şifalarını bulduğunu içten içe düşünmeye başlıyordu. 1986 yılında Kayahan ile birlikte Eurovision Türkiye elemelerine katılarak müzik camiası tarafından tanınmaya başlayan Mirkelam, ilk albümü çıkana kadar; Emel-Erdal ikilisiyle çalışmış, Burak Kut’un albümünde yer almış ve Nazan Öncel’in şarkılarına geri vokal yapmıştı. 31 Mayıs 1995 yılında çıkan ilk albümü “Mirkelam” ise ona asıl şöhretin kapısını aralayan albümdü ki herkes artık Mirkelam’ı konuşur olmuştu. Umur Turagay’ın çektiği ve İskender Paydaş’ın düzenlemesiyle akıllarda kalan ‘Her Gece’ klibinde oradan oraya koşmasının ardından herkes tarafından “Koşan adam” olarak bilinmeye başlamış, albüm çıktıktan sonra ise bir günde 200 bin, toplamda 750 bin kopya satmıştı. Köşe yazarları tarafından başta “nereye koştuğu belli değil” gibi ağır sözlerle eleştirilse de Türk halkı tarafından bağrına basılan bir genç olmuştu artık Mirkelam. Albümü zaten bir İskender Paydaş harikasıydı. Ve kendi adını taşıyan ilk albümünde, bir ilk albüme kıyasla dudak uçuklatan isimler yer alıyordu. Erdinç Şenyaylar, Mustafa Süder, Mustafa Egemen, Levent Altındağ, Erdem Sökmen, Göksel Kartal, Celal Bağlan gibi usta isimlerin enstrümanlarını konuşturduğu albümde; Tarkan, Özkan Uğur, Berna Keser, Cihan Okan, Sinan Ayav, Ebru Aydın gibi usta vokalistler de Mirkelam’a eşlik ediyordu. Nihayetinde ilk zamanlar acımasız eleştirilerle karşılaşan Mirkelam albümü; Her Gece, Tavla, İstanbul’da, Hatıralar gibi şarkılarla 30 yıl bile geçse hâlâ ilk günkü keyifle dinleniyor.
İlkler unutulmaz: Özlem Tekin – Kime Ne
Teoman, “94 Berbat Bir Yıldı” dese de aslında kimileri için yeni başlangıçlara gebe bir yıldı. O kimilerinden biri de Özlem Tekin’den başkası değildi. 1988 yılında Şebnem Ferah tarafından kurulan Volvox, ününü Marmara Bölgesi’ne, ardından Ankara ve Ege’ye duyurmuş; 1992 yılında Duygu Karpuz’un ayrılmasıyla Özlem Tekin’i klavyeci ve vokalist olarak bünyesine katmıştı. Kariyer öyküsünde düşe kalka ilerleyen Volvox, 1994 yılında Ebru Bank ve Özlem Tekin’in gruptan ayrılmasının akabinde dağılınca grup üyeleri de kendi başının çaresine bakacaktı. Volvox ayrılığının ardından Özlem Tekin de solo çalışmalar için Hakan Peker ile anlaşmış, ilk albümünün hazırlıklarına da başlamıştı. Özlem Tekin’in 1995’in son günlerinde çıkarmaya hazırlandığı albümü için epey iddialı bir kadro kuran Peker ve Tekin; albüm için Feyyaz Kuruş, Ozan Çolakoğlu, Tarkan Gözübüyük ve Ümit Kuzer olmak üzere 4 farklı aranjörle çalışmıştı ve sound olarak daha pop-rock yoluna gitmeyi tercih etmişti. Çıkış şarkısı olarak ‘Aşk Her Şeyi Affeder mi?’ belirlenmişti ve Türkiye’nin rock tarihi için büyük bir hit de kendini göstermişti. Şarkıların 2’sini Barlas, 2’sini Cenk Eroğlu ve Zeynep Talu, 5’iniyse Özlem Tekin yazmıştı, müziklerde ise yine Barlas ve Cenk Eroğlu’nun yanında Ogün Sanlısoy ile Özlem Tekin’i görmek mümkündü. Metin Türkcan’ın bazı şarkılarda gitar, İsmail Soyberk’in ise bas gitar çaldığı albümde Şebnem Ferah, Cihan Okan, Sevingül Bahadır, Burak Kut, Ercüment Vural, Melis Sökmen, Feyyaz Kuruş gibi isimler de vokallerde yer almıştı. İlk albümü için epey iddialı isimlerle çalışan Tekin, 3. klibi olan ‘Yar Bana Varmadı’da Cem Yılmaz’ı konuk oyuncu olarak oynatmış, bir sonraki albümü “Öz”ün hazırlıkları için kolları sıvamıştı.
Tabii 1995’te sadece bu 11 albüm çıkmadı. O sene çıkan diğer önemli albümler için aşağıya bir liste bırakmakta fayda var:
- Göç – Nazan Öncel
- Hakan Peker – Hakan Peker
- Nereden Geldim Nerelere Gideceğim – Burak Kut
- Zeytinyağlı Yaprak Dolması – Vitamin
- Yadigar – Fikret Kızılok
- Ayrılık Olmaz – Metin Arolat
- Hovarda – Emel
- Adam – Sibel Alaş
- Sımsıkı Sıkı Sıkı – Kenan Doğulu
- Benim Penceremden – Kayahan
- Beni Bul – Ahmet Kaya
- Bas Şarkıları – Gürol Ağırbaş
- Cihangir’de Bir Gece – Mehmet Güreli
- Söze Ne Hacet – Ayşegül Aldinç
- Kaybolmuş Masumiyet – Asafated
