Beatsommelier Mag ailesinin yeni yazarlarından Umut Hanioğlu, West Meets East albümü üzerinden Yehudi Menuhin ve Ravi Shankar’ın müzikal birlikteliğinin izini sürüyor.
New York’ta doğan, daha sonra İngiliz vatandaşı olarak meslek hayatının büyük bölümünü İngiltere’de geçiren keman virtüözü Yehudi Menuhin ile Hint klasik müziğinin ustası Ravi Shankar’ın yolları 1966 yılında İngiltere’deki Roma hamamlarıyla meşhur Bath kentindeki uluslararası festivalde kesişir. “West Meets East” adlı bu albüm de aynı yıl kaydedilir. Hint klasik müziğini Batı’da tanıtan belki de en çok Beatles’dan George Harrison olur. Harrison Shankar’dan sitar dersleri alır ancak bu enstrümanda ustalaşmak çok uzun zaman gerektirdiğinden istediği seviyeye ulaşamayacağını düşünerek dersleri bırakır.
Albümde yer alan “raga” (Hint müziğinde emprovizasyon için kullanılan modal ve melodik altyapı temeli) parçaları ağırlıkta. Bunlar Hint müziğini tanımak isteyenler için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Bendeki plak üzerinde Hint müziğinin önemli terimlerine de yer verilmiş. Anlaşılıyor ki bu albüm Batılı dinleyicilerin Hint müziği ile tanışmasını amaçlamış. Öyle ki raga’lar hakkındaki müzikal teknik üzerine bilgiler de plağın üzerinde yer almakta. Örneğin ilk parçada kemana eşlik eden tabla(davullar) mevcut. Bu albümde dikkate değer olan kemanda Menuhin’in emprovizasyona yer vermesi. Klasik batı müziğinin katı sınırlarının dışına çıkarak yaratıcılığını ortaya koymak istemiş olmalı. Tabii bir de Hint klasik müziğinde enstrümanların yerde oturarak çalınması, hatta Shankar’ın sitarı ayağına dayayarak müzik yapması Batılı müzikçileri şaşırtmış şeyler.
Biraz da albümdeki ragaların dışında popüler Romen ezgisi sonat’ından bahsetmek gerekiyor. Bestecisi Georges Enesco Romen halk müziklerinden etkilenmiş ve bestelerinde bu öğeleri yansıtmıştır. Bu parçada kemanda Yehudi Menuhin’e piyanoda kız kardeşi Hephzibah Menuhin eşlik eder. Enesco Doğu müziklerine de meraklıdır. Enesco ve Menuhin Paris’te gerçekleşen Colonial Exhibition’a giderek burada Endonezya’dan Gamelan müzikleri orkestrasını dinlerler. Bu türden fuarların artık olmaması iyi bir şey tabii.
Yehudi Menuhin Batı’da Hint klasik müziğine ciddi bir ilgi duyulmaya başlanmasında öncü bir rol oynamış bir keman virtüözü. Shankar’ın anlattığına göre Hindistan’ın kırsal kesimlerde popüler olan “Bahulin” diye bir enstrüman var ve bazı kimseler bunun kemanın atası olduğunu kanıtlamaya uğraşıyorlar. Aslında Shankar’ın yazdığı üzere keman Hindistan’da yabancı bir enstrüman olarak görülmüyor. Güney Hindistan(Karnatik) müziğinde kullanılması ve Hindistan’da uzun yıllardan bu yana biliniyor olması da kayda değer bir detay. Bu albümle ikili en iyi oda müziği kategorisinde Grammy ödülünü kazanır. Bu albümden sonra Shankar ve Menuhin’in ortak çalışmaları devam etmiş. Biri 1968, biri de 1976 tarihli iki albüm daha yapmışlar.
Benim Ravi Shankar ve Hint klasik müziğine ilgim de popüler kültürde de yer bulan Norah Jones (Ravi Shankar’ın kızı) ile değil, diğer kızı Anoushka Shankar’ın sitar çalışını duyduğumda başlamıştı. Aslında İngiliz rock müzisyenlerinin de müziklerinde sitar ve diğer Hint enstrümanlarını kullandıklarını duymuştum, örneğin Spiritualized’ın öncesindeki Jason Spacemen grubu Spacemen 3’nin “An Evening of Contemporary Sitar Music” adında bir albümü bile vardır, veya İngiltere çıkışlı Kula Shaker grubu tamamen Sanskritçe söyledikleri şarkılarıyla bilinirler. “Govinda” isimli bu şarkıları satışlardan yarım milyon pound gibi bir meblağ elde eder.
Hint klasik müziğindeki drone etkisi ruhsal bir dünyanın kapılarını açarak insanları derin bir içedönüş yolculuğuna çıkarırlar. Seyahat dışa doğru değil, içe doğrudur artık.
Anushka Shankar’ı Kennedy Center’da dinleme fırsatım oldu geçen sene ayrıca çok seneler önce de Londra RFH’da Yehudi Menuhin’in şefliğinde bir konser izlemiştim. Dünya’da ses getiren bu sanatçıların hayatlarındaki kesişmelere değinmeniz ve oldukça bilgilendiren yazınız için teşekkürler
Ellerinize emeğinize sağlık